Embodiment in de wetenschap



Leren vanuit het lichaam. Hoe we dat dagelijks al doen.


Lees meer


# Embodiment in de geneeskundige praktijk


Ik kwam een interessant wetenschappelijk artikel tegen van (Kelly et al., 2019) over het belang van belichaming (of embodiment) in geneeskundige praktijk en voor geneeskunde-studenten. Hier vat ik de hoofdlijnen van het artikel samen.

 

Mensen gaan naar een dokter of specialist als er iets niet goed voelt in het lichaam; signalen van pijn, ongemak, disfunctie brengen patiënten naar hun arts. En ook de arts onderzoekt, stelt een diagnose en behandelt vervolgens door gebruik te maken van het eigen lichaam - handen, oren, ogen en soms neuzen.

Maar, zeggen Kelly et al., (2019):


‘ondanks de belichaamde aard van de praktijk, behandelt de geneeskunde het lichaam typisch als een object, met weinig aandacht voor de subjectieve belichaamde ervaringen van patiënten en artsen. Veel onderwijs in gezondheidsberoepen geeft prioriteit aan cognitie boven het gevoel van belichaming van de student. Er is dus een kloof tussen de belichaamde realiteit van de praktijk en het lichaamloze karakter van medisch onderwijs. ‘lichaamspedagogiek’ kan helpen om de belichaming centraal te stellen in gezondheidsberoepen.’

 


 Lichaamspedagogiek: Leren vanuit het lichaam


Deze belichamingstheorie, ontleend aan sociologie, antropologie en fenomenologie, benadrukt leren als een fysiek belichaamd proces. Handen, ogen, oren en neuzen van artsen spelen een belangrijke rol bij de diagnose en behandeling van ziekten. Zo leidde de zoete smaak van urine tot de ontdekking van diabetes. Ook het zogenaamde onderbuikgevoel is belangrijk voor het verder onderzoeken van patiënten.


Maar ondanks de lichamelijke aard van het werk beschouwen westerse culturen de geneeskunde als een praktijk van de geest. Studenten leren op een dualistische manier naar de mens te kijken. Ze beginnen hun studie door het lichaam in systemen te verdelen, de vormen en functies van organen en cellen te analyseren en cellen, weefsels en organen laag voor laag weer in elkaar te zetten. Dit opdelen en uitpluizen van afzonderlijke weefsels is nodig om het lichaam te kunnen onderzoeken en behandelen, maar het schept een afstand tussen de arts en de patiënt. Het lichaam verwordt tot abstract object. Behoeften en reacties van patiënten en artsen vallen buiten de analyse.





Beperkt gebruik van zintuigen


Bovendien is de aandacht die wél besteed wordt aan de zintuigelijke waarnemingen om de patiënt te onderzoeken eenzijdig, aldus Kelly et al., (2019). Visuele informatie krijgt meestal voorrang op informatie van andere zintuigen, een 'oculocentrisme' dat zijn wortels heeft in Aristoteles en Plato. De verlichting en de daaropvolgende ontwikkeling van de microscoop, telescoop, camera en röntgenfoto verhoogden de status van het gezichtsvermogen verder als een zintuig dat, meer dan enig ander, de waarheid kon onthullen. Gezondheidswerkers geven daarom de voorkeur aan zicht boven 'minder betrouwbare' vormen van zintuiglijke informatie zoals beluisteren en aanraking. Ze hebben een ongemakkelijke relatie met deze andere zintuiglijke vaardigheden, waarvan het subjectieve karakter vaak niet voldoet aan de bewijslast bij het stellen van diagnoses. Opvallend is ook dat medische artsen minder dan verpleegkundigen geïnteresseerd zijn in aanraking in de klinische praktijk en sneller kiezen voor echografie in plaats van lichamelijk onderzoek.

 

Geneeskunde vs. Andere disciplines over het menselijke

lichaam


Het is bijzonder dat medische studies het lichaam vaak behandelen als object terwijl sociologie, antropologie, filosofie, onderwijs en neurowetenschappen het lichaam als een bron van menselijk begrip beschouwen en de interacties met de fysieke en sociale omgeving analyseren zeggen Kelly et al., (2019).  Vanuit een belichamingsperspectief is het lichaam geen vast, materieel geheel, maar een betwist concept, met een verscheidenheid aan filosofische, historische, politieke en maatschappelijke kaders die gevormd zijn rondom bijvoorbeeld geslacht en ras.

Lichaamspedagogiek heeft wortels in het werk van Durkheim en Weber en de bijdrage van Bourdieu van het sociaal overdragen van belichaming (sociologie), Foucaults ideeën over hoe macht op het lichaam werkt, Ingold's werk over bekwaamheid (antropologie), Merleau-Ponty's focus op de essentiële structuren van perceptie (filosofie), en Dewey's beschouwing van de relaties tussen denken, reflexiviteit en belichaamd leren (onderwijs). Deze denkers, met verschillende achtergronden en uit verschillende periodes, verbreedden de blik vanuit de voornamelijk cognitieve focus naar een meer holistisch begrip van het menselijk lichaam. Een meer holistische benadering op het lichaam in de geneeskunde maakt de mens minder abstract.  


Belichaming blijft impliciet en onzichtbaar


In het artikel wordt omschreven dat door te oefenen met het herkennen van zintuigelijke informatie, gezondheidswerkers een soort gewoontes en lichaamsschema’s ontwikkelen; vaardigheden worden dermate belichaamd dat er niet langer over na gedacht hoeft te worden, wat het behandelen gemakkelijker en sneller maakt. Maar, hoewel belichaming en de voordelen ervan al lang deel uitmaken van de praktijk en weerspiegeld worden in de literatuur, blijven ze aan de zijlijn staan ten opzichte van de grote verhandelingen in het medisch onderwijs. Hierdoor ontstaat er een paradox: De leerling leert vanuit het lichaam, maar dit blijft onbewust en onzichtbaar, zodat ook als een student de rol van arts aanneemt en een voorbeeld is voor volgende studenten, er wederom weinig aandacht is voor het belang van belichaming en dit steeds impliciet blijft.

Lichaamspedagogie kan helpen om de centrale rol van belichaamd leren weer zichtbaar te maken in de medische wetenschappen.  


Mindfulness en belichaamde reflexiviteit


Kelly et al., (2019) wijzen op de voordelen van reflectief leren. Door uitbreiding  hiervan leren studenten om explicieter te kijken naar de fysieke ervaringen van het leren van geneeskunde. Studenten kunnen bijvoorbeeld worden begeleid om bewuster aanwezig te zijn en na te denken over hoe de fysieke context van leren hen letterlijk vormt, om meer aandacht te besteden aan hun belichaamde ervaringen en om te overwegen hoe hun lichaam wordt veranderd (beide positief en negatief) door hun leren. Simpele technieken, zoals die gebruikt bij mindfulnesstraining, die de aandacht vestigt op fysieke sensaties van het moment, kunnen in dit opzicht potentieel bieden. Een veelvoorkomende strategie bij mindfulnesstraining is bijvoorbeeld om deelnemers te vragen aandacht te besteden aan hun fysieke lichaam (een lijst maken van dingen die ze zien, horen en voelen) binnen een bepaalde omgeving. In een meergevorderd stadium zouden studenten kunnen worden uitgenodigd om deel te nemen aan ‘belichaamde reflexiviteit’ waarin ze aandacht besteden aan hun fysieke reacties en ervaringen bij het uitvoeren van procedures of patiëntconsultaties.


Het expliciet en opzettelijk maken van stilzwijgende en willekeurig belichaamde ervaringen kan het bewustzijn van professionals over hun fysieke behoeften vergroten en daardoor veerkracht bevorderen en beschermen tegen burn-out, aldus Kelly et al., (2019).  


Kelly, M., Ellaway, R., Scherpbier, A., King, N., & Dornan, T. (2019). Body pedagogics: Embodied learning for the health professions. Medical Education, 53(10), 967–977. https://doi.org/10.1111/medu.13916



Vind je dit interessant? 

Hier in Nederland wordt ook onderzoek gedaan naar de manier waarop we nu naar het lichaam kijken in de geneeskunde en de gevolgen daarvan. Er wordt gewerkt aan een meer holistische benadering van het lichaam vanuit filosofische, sociologische, antropologische invalshoek. 


Mind the body: Rethinking embodiment in healthcare door Jenny Slatman en haar team is daar één van. https://www.mindthebody.eu


Ook Ignaas Devisch belicht in zijn werk de sociale, ethische kant van de medische wereld, zoals in het boek: 'Ziek van gezondheid. Voor elk probleem een pil?' https://www.ignaasdevisch.com


Dat wil ik ook

Niet alleen binnen de geneeskundige praktijk is bewust leren vanuit het lichaam van belang. Wat dacht je bijvoorbeeld van embodiment in de zakelijke omgeving? En in de relationele omgeving?


Het vergroten van het bewustzijn door willekeurige belichaamde ervaringen expliciet en opzettelijk te maken is precies wat we doen bij Embodiment House. Want als je meer bewust bent, van hoe je lichaam leert, kun je er ook meer richting aangeven en meer voordeel uithalen. Wil jij dat ook? Door gespreksvoering, oefeningen met de zintuigen en rollenspel bijvoorbeeld, kan ik je helpen.

Embodiment House

Copyright © Alle rechten voorbehouden

Deze website maakt gebruik van cookies om jouw browserervaring te verbeteren. Door te klikken op "Accepteren" ga je akkoord met het gebruik van cookies. Dit is mijn

privacy beleid
Accepteren